Wat is een familiefonds en wat kan het voor jou betekenen?
Veel families denken na over de toekomst van hun vermogen. Hoe zorg je dat wat je hebt opgebouwd, ook op de lange termijn bij elkaar blijft? En hoe geef je waarde door aan je kinderen, zonder meteen de controle los te laten? Een familiefonds is een manier om vermogen gestructureerd en zorgvuldig over te dragen. In deze blog nemen we je stap voor stap mee in deze vorm van vermogensregie.
Wat is een familiefonds?
Een familiefonds is een overeenkomst tussen twee of meer familieleden (participanten) die gezamenlijk vermogen inbrengen en dit samen beheren. Het doel is: rendement behalen en het gezamenlijke vermogen laten groeien. Er bestaat geen officiële juridische definitie van een familiefonds. De invulling verschilt per familie, maar de kern is vrijwel altijd hetzelfde: het familievermogen bij elkaar houden en gestructureerd laten groeien.
Binnen een familiefonds worden het beheer en de bewaring van het vermogen vaak ondergebracht bij een aparte stichting. In de praktijk richten families meestal een stichting administratiekantoor (STAK) of een vergelijkbare stichting op. Deze stichting krijgt formeel de rol van beheerder en bewaarder van het vermogen binnen het familiefonds. Het is dus geen bestaande, willekeurige stichting, maar een doelgerichte juridische structuur die wordt ingericht op basis van de wensen en doelen van de familie. Deze stichting fungeert als beheerder en bewaarder. Door deze opzet wordt het vermogen beter beschermd tegen externe aanspraken, bijvoorbeeld van crediteuren in geval van een faillissement van een van de participanten.
Een belangrijk kenmerk van een familiefonds is de scheiding tussen economisch eigendom en juridisch eigendom. Het economisch eigendom kan geleidelijk en fiscaal vriendelijk worden overgedragen aan de volgende generatie, terwijl de zeggenschap en het beleggingsbeleid bij de oprichters blijven. Zo behoud je controle, maar draag je wel al waarde over aan kinderen of kleinkinderen.
Daarnaast biedt een familiefonds de mogelijkheid om de volgende generatie actief te betrekken bij het familiekapitaal. Door hen mee te nemen in beslissingen en strategieën draag je kennis, ervaring en verantwoordelijkheidsgevoel over. Dit kan worden gecombineerd met vermogensoverdracht, wat ook voordelen kan opleveren voor de erfbelasting.
Tot slot heeft een familiefonds geen rechtspersoonlijkheid en is het flexibeler dan bijvoorbeeld een BV of NV. Het terugbetalen van kapitaal aan participanten is doorgaans eenvoudiger en minder complex geregeld. Know-how, grip en continuïteit staan centraal.
Hoe werkt een familiefonds?
Een familiefonds biedt verschillende mogelijkheden om vermogen gestructureerd over te dragen en tegelijk grip te houden op het beleggingsbeleid. Afhankelijk van je doelstellingen, gezinssituatie en fiscale positie kan de inrichting verschillen. In de praktijk worden familiefondsen vaak opgebouwd met een combinatie van schenken, lenen en het stellen van voorwaarden. Hieronder lichten we drie veelgebruikte manieren toe waarop een familiefonds wordt ingericht en toegepast binnen de vermogensregie van families.
1. Jaarlijkse schenking van participanten
In de praktijk wordt een familiefonds vaak gebruikt om jaarlijks participaties te schenken aan de volgende generatie. Dit gebeurt meestal ter hoogte van de jaarlijkse schenkingsvrijstelling. Door deze gespreide aanpak wordt vermogen stap voor stap overgedragen, zonder directe heffing van schenk- of erfbelasting.
Soms wordt ervoor gekozen om verder te gaan dan de vrijstelling en te schenken tot het maximale bedrag binnen de 10%-schijf van de erfbelasting. Dit bedrag ligt momenteel rond de €152.000. Door op dit niveau te schenken, voorkom je dat dit vermogen later in de 20%-schijf valt. Het fiscale voordeel kan oplopen tot ongeveer €15.000. Zo wordt het familiekapitaal gecontroleerd overgedragen, terwijl de oprichter de regie behoudt.
2. Lenen om een hefboomkwerking binnen het familiefonds te creëren
Een andere methode binnen een familiefonds is het werken met een lening van de oprichter aan het fonds. In plaats van het volledige vermogen direct in te brengen, wordt een deel uitgeleend tegen zakelijke voorwaarden. Hierdoor ontstaat een hefboomwerking: het fonds kan beleggen met meer vermogen, terwijl het juridisch eigendom deels bij de oprichter blijft.
Deze constructie wordt vaak ingezet om flexibiliteit te behouden en fiscale voordelen te benutten. De lening kan bijvoorbeeld rentedragend zijn, waardoor vermogen verschuift zonder directe schenking.
Dit is een complex onderdeel dat sterk afhankelijk is van de persoonlijke situatie. Duisenburgh kan hier een verdiepende en toelichting geven waarin wordt uitgelegd wanneer deze aanpak logisch is en hoe dit past binnen vermogensregie op lange termijn.
3. Geclausuleerd schenken
Bij het schenken van participaties binnen een familiefonds kunnen voorwaarden worden gesteld. Dit wordt geclausuleerd schenken genoemd. Een veelgebruikte clausule is de uitsluitingsclausule, die voorkomt dat het geschonken vermogen bij een scheiding terechtkomt bij een ex-partner. Daarnaast kan een herroepingsclausule worden opgenomen, waarmee een schenking onder bepaalde omstandigheden kan worden teruggedraaid.
Ook is het mogelijk om een tweede bestemming vast te leggen. Zo kun je bepalen dat participaties na het overlijden van een kind automatisch toekomen aan andere kinderen binnen de familie. Hiermee voorkom je dat vermogen buiten de familie terechtkomt. Voor een correcte uitvoering is het wel belangrijk dat het geschonken vermogen administratief strikt gescheiden blijft.
Wat zijn de kosten van een familiefonds?
De kosten van een familiefonds zijn in de praktijk vaak overzichtelijk, maar hangen af van de gekozen structuur en begeleiding. Eenmalig kun je denken aan notariskosten voor het oprichten van een stichting, het opstellen van statuten en participatieovereenkomsten, en fiscaal en juridisch advies over schenkingen, leningen en clausules.
Daarnaast zijn er jaarlijkse kosten, zoals administratie en rapportage, bestuur of toezicht binnen de stichting, doorlopend fiscaal en juridisch advies en eventuele kosten voor vermogensbeheer.
Duisenburgh kan het volledige traject verzorgen: van structuur en inrichting tot beheer en monitoring. Wil je weten wat een familiefonds in jouw situatie kost? Bekijk https://duisenburgh.nl/vermogensregie/familiefonds/ en vul het contactformulier in.
Vanaf welk bedrag is een familiefonds interessant?
Er bestaat geen vast minimumbedrag om te starten met een familiefonds. In theorie kan een familiefonds al worden opgezet vanaf enkele tonnen. De vraag is echter niet zozeer vanaf welk bedrag het kan, maar vooral vanaf welk bedrag het interessant wordt. Dat hangt sterk af van je doelstellingen, gezinssituatie en de rol die je het familiefonds wilt laten spelen binnen je vermogensregie.
In de praktijk wordt een familiefonds vooral interessant wanneer er sprake is van substantieel vermogen dat je gespreid wilt overdragen aan de volgende generatie, terwijl je zelf de regie wilt behouden. Denk aan vermogens vanaf ongeveer €500.000 tot €1.000.000. Op dit niveau beginnen fiscale voordelen, zoals het besparen van erfbelasting en het structureren van schenkingen, vaak op te wegen tegen de kosten.
Bij hogere vermogens, bijvoorbeeld €2 miljoen of meer, kan een familiefonds extra waarde bieden. Door economisch eigendom gefaseerd over te dragen en slim gebruik te maken van schenkingsschijven, kan de belastingbesparing oplopen tot tienduizenden euro’s. Tegelijkertijd blijft het beleggingsbeleid centraal aangestuurd.
Duisenburgh kijkt niet alleen naar het bedrag, maar vooral naar het totaalplaatje: familie, doelen en toekomst. Zo ontstaat een structuur die past én rendeert.
Wat zijn de voordelen en nadelen van een familiefonds?
Een familiefonds biedt veel mogelijkheden om vermogen gestructureerd over te dragen en tegelijkertijd grip te houden op het geheel. Tegelijkertijd brengt deze constructie ook keuzes en aandachtspunten met zich mee. Om een goed beeld te krijgen, zetten we hieronder de belangrijkste voor- en nadelen van een familiefonds overzichtelijk op een rij.
Voordelen:
- Geen schenk- of erfbelasting over waardestijging: De waardegroei van het vermogen vindt plaats bij de volgende generatie, zonder dat hierover opnieuw belasting wordt geheven.
- Vermogen blijft bij elkaar: Het familievermogen wordt als één geheel beheerd, waardoor versnippering door losse schenkingen en erfenissen wordt voorkomen.
- Behoud van zeggenschap: Als oprichter behoud je de regie over het beleggingsbeleid, ook wanneer het economisch eigendom al is overgedragen.
- Beperking van erfbelasting: Door het vermogen geleidelijk over te dragen via schenkingen, wordt een grote erfbelastingclaim bij overlijden voorkomen.
- Meer betrokkenheid van de volgende generatie: Kinderen en kleinkinderen worden al vroeg betrokken bij het familievermogen, wat bewustzijn en verantwoordelijkheid vergroot.
- Flexibele inrichting: De structuur en voorwaarden kunnen volledig worden afgestemd op de wensen van de familie, inclusief clausules en afspraken.
- Schaalvoordelen bij beleggen: Een groter gezamenlijk vermogen biedt toegang tot beleggingsmogelijkheden die bij kleinere vermogens niet beschikbaar zijn.
- Kennis en ervaring overdragen: Het familiefonds maakt het mogelijk om financiële kennis en langetermijnvisie actief door te geven aan de volgende generatie.
Nadelen:
- Verschillende belangen binnen de familie: Niet alle familieleden hoeven dezelfde visie te hebben op risico, rendement of beleggingsstrategie.
- Complexiteit van de structuur: Afspraken over beheer, besluitvorming en opvolging moeten zorgvuldig worden vastgelegd om onduidelijkheid te voorkomen.
- Kosten voor oprichting en beheer: Er zijn eenmalige en jaarlijkse kosten voor advies, administratie, bestuur en eventueel notariële werkzaamheden.
- Niet geschikt voor elke familie: Een familiefonds vraagt om onderlinge afstemming, vertrouwen en lange termijn commitment.
Hoe werkt belasting bij een familiefonds?
De fiscale behandeling van een familiefonds hangt af van de gekozen vorm. In de praktijk wordt vaak gewerkt met een fonds voor gemene rekening, dat open of besloten kan zijn. Het verschil tussen deze twee heeft directe gevolgen voor de belastingheffing.
Bij een open fonds voor gemene rekening is het familiefonds fiscaal transparant voor box 3. Dat betekent dat het fonds zelf geen belasting betaalt. In plaats daarvan worden de participanten ieder voor hun eigen aandeel belast in box 3, alsof zij rechtstreeks eigenaar zijn van het vermogen. Omdat deze belasting jaarlijks verschuldigd is, wordt vaak afgesproken dat het fonds periodiek uitkeringen doet, zodat de participanten bijvoorbeeld bij kunderen hun box 3-heffing kunnen voldoen.
Bij een besloten fonds voor gemene rekening gelden andere regels. In dat geval is het familiefonds zelf belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting. Participanten die een belang hebben van 5% of meer, worden belast in box 2 over hun aandeel. Vermogen dat zij inbrengen valt dan niet langer in box 3, maar wordt aangemerkt als een aanmerkelijk belang.
Welke vorm fiscaal het meest passend is, hangt sterk af van het vermogen, de samenstelling van de familie en de doelstellingen op lange termijn. Daarom is maatwerk essentieel.
Bekijk het stappenplan: hoe zet je een familiefonds op?
Een familiefonds opzetten vraagt om een doordachte aanpak, maar hoeft niet ingewikkeld te zijn. Hieronder laten we stap voor stap zien hoe het in de praktijk werkt, van de eerste afspraken tot de daadwerkelijke vermogensoverdracht.
Stap 1: Het opstellen van de overeenkomst
De oprichters, vaak de (groot)ouders, stellen een overeenkomst op waarin het familiefonds wordt vastgelegd. Deze overeenkomst kun je in principe zelf opstellen. Er gelden geen formele eisen zoals een verplichte notariële akte. Dat maakt het familiefonds flexibel en eenvoudig in te richten of later weer te ontmantelen.
Wel is het verstandig om een adviseur te betrekken. De gekozen voorwaarden bepalen namelijk of sprake is van een open of besloten fonds voor gemene rekening, met directe gevolgen voor de fiscale behandeling.
Stap 2: Vastleggen van de fondsvoorwaarden
De spelregels van het familiefonds worden vastgelegd in de fondsvoorwaarden. Hierin staat onder andere wie deelnemen als participant, hoe wordt omgegaan met toetreding en uittreding, en wanneer inkomsten uit het belegde vermogen worden uitgekeerd. Ook afspraken over besluitvorming en opvolging worden hier vastgelegd. Deze voorwaarden vormen de basis voor rust en duidelijkheid binnen de familie.
Stap 3: Inbrengen van vermogen en uitgifte van participaties
De oprichters brengen vervolgens vermogen in bij het fonds. In ruil daarvoor ontvangen zij participaties. Deze participaties geven recht op de waarde en de opbrengsten van het belegde vermogen. Op dit moment wordt het economisch eigendom losgekoppeld van het juridisch eigendom en het beheer. Dit onderscheid is essentieel voor zowel bescherming als fiscale planning.
Stap 4: Rollen binnen het familiefonds
Binnen een familiefonds zijn er drie duidelijke rollen:
- Bewaarder: juridisch eigenaar van het vermogen
- Beheerder: verantwoordelijk voor het dagelijkse beheer en het beleggingsbeleid
- Participanten: economisch eigenaar van het vermogen
In de beginfase vervullen de ouders vaak alle rollen zelf en zijn zij ook de enige participanten.
Stap 5: Oprichten van een stichting
In veel gevallen wordt een stichting opgericht die de rol van bewaarder en beheerder op zich neemt. Deze stichting wordt notarieel vastgelegd. Het grote voordeel is dat een stichting niet kan overlijden, wilsonbekwaam raken of in een echtscheiding terechtkomt. Dit verhoogt de continuïteit en bescherming van het vermogen.
Wanneer participanten geen directe familieleden zijn, stelt een bank bovendien vaak als eis dat de bewaarder een stichting is.
Stap 6: Administratie via de bank
De overdracht van beleggingen naar het familiefonds wordt administratief verwerkt via een bankrekening op naam van de ouders inzake het fonds. Als er een stichting is opgericht, staat de rekening op naam van de stichting. De bank faciliteert de transacties, maar houdt geen participantenadministratie bij.
Stap 7: Vermogensoverdracht naar de volgende generatie
Nu kan de daadwerkelijke vermogensoverdracht starten. Jaarlijks schenken de ouders participaties aan hun (klein)kinderen. Dit gebeurt vaak ter grootte van de schenkingsvrijstelling of de eerste tariefschijf van de schenkbelasting. Zo wordt vermogen gespreid overgedragen en blijft de belastingdruk beheersbaar.
Stap 8: Bijhouden van het participantenregister
Alle participanten en hun participaties worden vastgelegd in een participantenregister. Dit register moet telkens worden bijgewerkt na een schenking of wijziging, omdat de bank deze administratie niet verzorgt.
Wil je dit traject zorgvuldig en volledig laten begeleiden? Duisenburgh kan het volledige proces voor je verzorgen: van structuur en voorwaarden tot uitvoering en beheer. Zo word je volledig ontzorgd.
Voor wie is een familiefonds interessant?
Een familiefonds is vooral interessant voor families met een substantieel vermogen die dit vermogen gestructureerd en fiscaal efficiënt willen overdragen aan de volgende generatie. Het is geen standaardoplossing, maar kan veel waarde toevoegen wanneer er behoefte is aan regie, samenhang en continuïteit binnen het familievermogen. In verschillende situaties kan een familiefonds goed passen.
Je wilt zeggenschap behouden
Wanneer je vermogen wilt overdragen aan kinderen of kleinkinderen, maar nog niet wilt dat zij zelfstandig beslissingen nemen over het belegde vermogen, biedt een familiefonds uitkomst. Je kunt het economisch eigendom al schenken, terwijl het beheer en het beleggingsbeleid bij jou blijven. Zo draag je wel waarde over, maar behoud je de controle.
Een alternatief dat soms wordt overwogen is schenken onder bewind, waarbij het geschonken vermogen tijdelijk onder beheer blijft. Meer hierover lees je bij ABN AMRO:
https://www.abnamro.nl/nl/prive/themas/schenken/schenken-onder-bewind.html
Je wilt erfbelasting beperken
Een familiefonds is interessant wanneer je verwacht dat bij overlijden een aanzienlijke erfbelasting verschuldigd zal zijn. Door het vermogen gespreid over te dragen via schenkingen van participaties, wordt voorkomen dat er in één keer een grote belastingclaim ontstaat. Dit geeft rust en voorspelbaarheid voor de familie.
Je wilt vermogen bij elkaar houden
Voor families die waarde hechten aan een gezamenlijke langetermijnstrategie is een familiefonds een logische keuze. Het voorkomt versnippering van vermogen door losse schenkingen of vererving en zorgt ervoor dat het vermogen als één geheel wordt beheerd.
Je wilt de volgende generatie betrekken
Een familiefonds is ook interessant wanneer je kinderen of kleinkinderen actief wilt betrekken bij het familievermogen. Door hen al vroeg te laten participeren, kun je kennis en ervaring overdragen en hen begeleiden in financiële verantwoordelijkheid.
Je hebt een complexere familiesituatie
In samengestelde gezinnen of families met meerdere generaties kan een familiefonds helpen om afspraken helder vast te leggen en belangen te structureren. Dit voorkomt onduidelijkheid en mogelijke conflicten in de toekomst.
Welk vermogen kun je overdragen aan een familiefonds?
In de meeste gevallen bestaat het vermogen dat wordt ingebracht in een familiefonds uit een effectenportefeuille en of banktegoeden. Dit zijn relatief eenvoudig overdraagbare vermogensbestanddelen en lenen zich goed voor gespreide overdracht via participaties. Ook vanuit fiscaal en administratief oogpunt is dit vaak de meest praktische vorm.
Het is ook mogelijk om onroerend goed onder te brengen in een familiefonds of vanuit het fonds aan te kopen. Daarbij moet wel rekening worden gehouden met fiscale gevolgen, zoals overdrachtsbelasting en in sommige gevallen btw. Dit maakt vastgoed complexer binnen een familiefonds en vraagt om zorgvuldige afweging en begeleiding.
Daarnaast kan een kunstcollectie of verzameling worden ingebracht. Daarbij is het belangrijk om te weten dat kunst binnen een familiefonds fiscaal wordt aangemerkt als belegging. Hierdoor vervalt de gebruikelijke box 3-vrijstelling voor kunst die privé wordt gehouden. Dit kan leiden tot een hogere jaarlijkse belastingdruk.
Het overdragen van aandelen in een BV of NV is doorgaans niet geschikt om via een familiefonds te laten verlopen. In die situaties wordt vaak gekozen voor een Stichting Administratiekantoor (STAK), waarbij aandelen worden gecertificeerd en de zeggenschap en economische rechten worden gescheiden. Dit is een andere structuur met een eigen juridische en fiscale logica.
Welke vermogensbestanddelen het beste passen binnen een familiefonds, hangt sterk af van je persoonlijke situatie en doelstellingen. Maatwerk is daarbij essentieel.
Is mijn privacy beschermd met een familiefonds?
Een familiefonds kan bijdragen aan het beschermen van je privacy, maar de mate waarin hangt af van de gekozen structuur. Met name een fonds voor gemene rekening (FGR) biedt voordelen ten opzichte van bijvoorbeeld een vennootschap. Een FGR hoeft namelijk geen jaarrekening te publiceren en wordt niet ingeschreven in het handelsregister. Dit geldt in het bijzonder voor een besloten fonds voor gemene rekening (BFGR). Gegevens zoals de omvang van het vermogen, de fondsvoorwaarden en het participantenregister zijn in dat geval niet openbaar inzichtelijk.
Wanneer binnen de structuur van het familiefonds wordt gewerkt met een stichting, speelt ook de wetgeving rondom het UBO-register een rol. In dit register, beheerd door Rijksoverheid, wordt vastgelegd wie de uiteindelijke belanghebbenden zijn van juridische entiteiten. Als een persoon meer dan 25% van de certificaten of het economisch belang houdt, moet deze worden geregistreerd als UBO. Deze informatie is deels toegankelijk voor bevoegde instanties.
Kies je ervoor om een stichting op te richten die fungeert als bewaarder en beheerder van het familiefonds, dan moet deze stichting worden ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. De statuten en bestuurders worden daarmee zichtbaar. In beginsel hoeven er nog geen jaarstukken te worden gedeponeerd, tenzij de stichting aan specifieke criteria voldoet.
Een familiefonds kan dus privacy bieden, maar volledige anonimiteit is niet realistisch. Juist daarom is het belangrijk om vooraf goed te bepalen welke structuur past bij jouw wensen op het gebied van transparantie, controle en privacy.
Houdt het familiefonds het vermogen bij elkaar?
Ja, in beginsel houdt een familiefonds het vermogen bij elkaar. De beleggingsportefeuille wordt als één geheel beheerd en blijft inhoudelijk ongewijzigd, ook wanneer het economisch eigendom geleidelijk wordt overgedragen aan de volgende generatie. Dit maakt een familiefonds bijzonder geschikt voor families die een gezamenlijke visie hebben op beleggen en lange termijn vermogensgroei.
Juist daarom is het belangrijk om vooraf goed stil te staan bij het collectieve karakter van deze structuur. Niet elke familie hecht evenveel waarde aan gezamenlijk eigenaarschap. Wanneer familieleden sterk hechten aan individuele financiële autonomie of uiteenlopende risicoprofielen hebben, kan een familiefonds minder goed passen. Bespreek daarom vooraf met alle mogelijke participanten hoe zij kijken naar risicobereidheid, beleggingsbeleid en besluitvorming.
Blijkt een familiefonds niet passend, dan kunnen ouders er ook voor kiezen om vermogen rechtstreeks over te dragen via losse schenkingen of andere vermogensstructuren.
Wat gebeurt er met het familiefonds na mijn overlijden?
De participaties die je op het moment van overlijden nog in het familiefonds bezit, vallen in je nalatenschap. Wie deze participaties erft, wordt bepaald door je testament of, bij het ontbreken daarvan, door het wettelijke erfrecht.
In je testament kun je aanvullende voorwaarden opnemen voor de vererving van participaties. Denk bijvoorbeeld aan een uitsluitingsclausule, zodat het vermogen niet in een gemeenschap van goederen valt, of aan een tweetrapsschenking waarbij participaties na overlijden van een erfgenaam weer doorstromen naar een volgende generatie. Zo behoud je ook na overlijden regie over de bestemming van het familievermogen.